Hububat Tedarikçileri Derneği (HUBUDER) tarafından Ankara’da düzenlenen “XI. Uluslararası 2026 Hasadına Doğru Türkiye ve Dünyada Tahıl Konferansı”nın açılışında konuşan Türkiye Ürün İhtisas Borsası (TÜRİB) Genel Müdürü Ali Kırali, lisanslı depoculuk ve ürün ihtisas borsacılığında gelinen aşama ve gelecek projeleri hakkında aşağıdaki değerlendirmelerde bulundu.

• Lisanslı Depoculuk ve ELÜS Piyasasının Gelişimi

TÜRİB ELÜS Piyasasının faaliyete geçtiği 26 Temmuz 2019 tarihinden bugüne kadar geçen dönemde yaklaşık 423 milyar TL işlem hacmine ulaşılmıştır. Bu süreçte Borsada 61 milyon ton ürün el değiştirmiştir.

Diğer taraftan, lisanslı depoculuk tarafındaki kapasite artışı da piyasa derinliği açısından çok önemli bir göstergedir. TÜRİB’in faaliyete geçtiği 2019 Temmuz ayında 4 milyon ton saklama kapasitesi mevcuttu. Bugün 264 lisanslı depo işletmesi, 359 lokasyonda, 14,3 milyon ton faal kapasiteyle hizmet vermektedir. Yıl sonuna kadar 15 milyon tonu aşması beklenmektedir. Türkiye’nin son beş yıllık ortalama hububat rekoltesiyle kıyaslandığında, yaklaşık yüzde 40’lık bir kısmın lisanslı depolarda saklanabilir hale geliyor olması, ELÜS Piyasasının büyümesi için çok güçlü bir altyapı sunduğunu göstermektedir.

TÜRİB’in ürün ihtisas borsacılığının etkinliğini artırma yaklaşımı üç temel eksen üzerine kuruludur: “teknolojik dönüşüm ve piyasa erişiminin genişletilmesi, “güven altyapısının güçlendirilmesi” ve “ürün ve hizmet çeşitliliğinin ve kalitesinin artırılması”.

• Teknolojik dönüşüm kapsamında, öz kaynaklarla geliştirilen TÜRİS işlem platformunun devreye alınması ve 13 Ocak 2025 itibarıyla aracılı yapıya geçilmesi çok önemli bir dönüm noktası olmuştur. Bu yeni yapı sayesinde Ürün Piyasası Aracı Kurumları ÜPAKlar sisteme entegre edilmiş, piyasanın sahadaki erişim kapasitesi artırılmış, yatırımcıya ve üreticiye daha yakın bir aracılık modeli kurulmuştur.
• Piyasa etkinliği için güven vazgeçilmezdir. Bu çerçevede, lisanslı depoculuğun gözetim ve denetim altyapısının geliştirilmesi için sermayesine TOBB’un yanı sıra TÜRİB olarak iştirak edilen Lisanslı Depoculuk Denetim A.Ş.’nin kurulması ve TÜRİB Ar-Ge Merkezi tarafından geliştirilmekte olan LİDBİS (lisanslı depoculuk bilgi sistemi) projesiyle, lisanslı depolardaki fiziksel ürün ile elektronik kayıt uyumunun ve analiz süreçlerinin daha güçlü biçimde izlenmesi hedeflenmektedir. Bu yapı, piyasanın hem işlem tarafında hem de emtianın fiziksel dayanağı tarafında güvenilirliğini artıracaktır.
  
  
• Ürün ve hizmet çeşitliliğinin ve kalitesinin artırılması noktasında TÜRİB, bir yandan mevcut ELÜS piyasasının işlem altyapısını geliştirirken, diğer yandan vadeli işlem piyasası, teverruk piyasası ve uluslararası ürün piyasasının faaliyete geçirilmesine yönelik teknik ve mevzuat çalışmalarını sürdürmektedir. Bu projelerin ortak amacı; tarım ticaretini daha şeffaf, daha güvenli, daha erişilebilir ve daha sürdürülebilir bir yapıya kavuşturmaktır.

Kırali; 2026 yılında devreye alınması hedeflenen ve sektöre önemli katkılar sunması beklenen TÜRİB Vadeli işlem Piyasası ve Uluslararası Ürün Piyasası hakkında aşağıdaki bilgileri paylaştı:

• TÜRİB Vadeli İşlem Piyasası

Spot ELÜS Piyasası’nın üzerine, risk yönetimi fonksiyonunu güçlendirecek bir vadeli işlem katmanı olarak inşa edilen Vadeli İşlem Piyasası Projesi, ürün ihtisas borsacılığı açısından bir sonraki büyük eşiktir. Piyasanın 2026 yılının ikinci yarısında devreye alınması hedeflenmektedir. Bu piyasa, tarım sektöründe ileri tarihli fiyat oluşumunu destekleyecek, üretici, tüccar, sanayici ve yatırımcıya fiyat riskini yönetme imkanı sunacaktır.

Piyasada işlem görecek vadeli işlem sözleşmeleri; bir ürünü, elektronik ürün senedini (ELÜS) veya ELÜS işlemlerine dayalı olarak TÜRİB tarafından düzenli şekilde hesaplanan endeks ve benzeri göstergeleri dayanak varlık olarak esas alan; belirli bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte alma veya satma yükümlülüğü veren sözleşmeler olarak tasarlanmaktadır. Uzlaşma esasları çerçevesinde yükümlülüklerin yerine getirilmesi vade sonunda gerçekleşecektir.

İlk aşamada dayanak varlık olarak ekmeklik buğday ve mısır ELÜSleri ile bu ürünlere ilişkin TÜRİB fiyat endeksleri öngörülmektedir. Burada iki farklı uzlaşma yapısı desteklenecektir. ELÜS dayanaklı sözleşmelerde fiziki teslimat, TÜRİB endekslerine dayalı sözleşmelerde ise nakdi uzlaşma planlanmaktadır. Bu yaklaşım, hem reel sektör ihtiyacını hem de finansal yatırımcı perspektifini aynı sistem içinde buluşturma imkanı sunacaktır.

Buradaki temel amaç yalnızca yeni bir piyasa açmak değil, spot piyasa ile türev piyasa arasında sağlıklı bir entegrasyon kurarak tarım emtia piyasasında fiyat keşfini, risk yönetimini ve piyasa derinliğini birlikte geliştirmektir. TÜRİB Vadeli İşlem Piyasası ile Türkiye tarım piyasalarının daha kurumsal, daha öngörülebilir ve uluslararası standartlara daha yakın bir yapıya kavuşması yönünde önemli bir aşama tamamlanmış olacaktır.

• TÜRİB Uluslararası Ürün Piyasası

Borsamızın önümüzdeki dönem için önem verdiği projelerden biri de Uluslararası Ürün Piyasası’dır. Bu piyasa ile antrepolarda bulunan, depolanmaya uygun ve standardize edilebilir tarım ürünlerinin TÜRİB işlem sistemi üzerinden alınıp satılması hedeflenmektedir.

Piyasa ile fiziki ürün ticaretini daha şeffaf, kayıtlı, izlenebilir ve güvenilir bir zemine taşımayı amaçlamaktayız. Piyasada işlem görecek ürünler; menşei, antrepo bilgisi, kalite özellikleri ve analiz belgeleriyle birlikte tanımlanacak; alım-satım işlemleri belirli kurallar, teslim süreleri ve ödeme-takas mekanizması çerçevesinde yürütülecektir.

Bu proje yalnızca yeni bir piyasa açılması anlamına gelmemektedir. Aynı zamanda Türkiye’nin tarım ürünleri ticaretinde uluslararası erişimini güçlendirecek, antrepo bazlı fiziki ürün ticaretini kurumsal bir yapıya kavuşturacak önemli bir adımdır.