2023 Yıllık Bülteni

Elektronik Ürün Senedi Piyasası 2023 Yılı Değerlendirmesine İlişkin Bülten

Piyasanın faaliyete geçtiğinden bu yana 182 milyar TL’lik işlem hacmi kaydedildi

Türkiye Ürün İhtisas Borsası (TÜRİB) tarafından 26 Temmuz 2019 tarihinde faaliyete geçirilen Elektronik Ürün Senedi (ELÜS) Piyasası’nda 2023 yılında 331 binin üzerinde işlemde 12 milyon ton ve 82 milyar TL’lik hacim oluştu. Böylece faaliyete geçmesinden bu yana TÜRİB’de 216 bin üzerinde kayıtlı yatırımcı ile 1 milyonun üzerinde işlemde 40 milyon ton ve 182 milyar TL’lik hacim oluştu.

ELÜS, lisanslı depolarda bulunup uzun süreli saklanabilen tarım ürünlerini temsilen çıkarılan elektronik belgedir. Tarım ürünlerini temsil eden ELÜSler sadece TÜRİB’de işlem görebilmektedir. TÜRİB ELÜS Piyasası’nda ağırlıklı olarak arpa, buğday ve mısır gibi hububat ürünleri işlem görmektedir. Bu ürünlerin yanı sıra Antep fıstığı, baklagiller, fındık, kuru kayısı, pamuk, zeytin ve yağlı tohum gibi 17 farklı ürün işlem görebilmektedir.

ELÜS’ün temsil ettiği ürünlerin saklandığı lisanslı depolar, ürün borsacılığının temel unsurlarından birisidir. 186 lisanslı depo işletmesi 45 il, 136 ilçe, 261 farklı lokasyonda 10 milyon ton saklama kapasitesi ile hizmet vermektedir. TÜRİB faaliyete geçtiğinde 4 milyon tonun üzerinde olan saklama kapasitesi 4 yılda 2,5 kat artmıştır. Lisanslı depolar Türkiye hububat rekoltesinin %25’ine yakınını saklama kapasitesine ulaşmış durumdadır. Diğer bir deyişle, TÜRİB ülkemiz hububat üretiminin 4’te 1’inin işlem görmesine ev sahipliği yapabilecek potansiyele ulaşmıştır.

Tarımın Nabzı, Çiftçinin ve Yatırımcının Pusulası “TÜRİB Tarımsal Ürün Endeksleri”

TÜRİB Tarımsal Ürün Endeksleri sektörün nabzını tutuyor. 14 Temmuz 2021 tarihinde yayımına başlanan arpa, buğday, mısır ve hububat fiyat endeksleri ile Türkiye’de tarım ürünlerine yönelik piyasaların ana yönü izlenebilmektedir.

TÜRİB Tarımsal Ürün Endeksleri finansal enstrüman ihraçlarında karşılaştırma ölçütü olarak kullanılabilmektedir. Bu kapsamda, TÜRİB Buğday Ekmeklik fiyat endeksinin karşılaştırma ölçütü olarak kullanıldığı ilk finansal ürün olan Varlığa Dayalı Menkul Kıymet (VDMK) ihracı 23.06.2023 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Tarfin Tarım A.Ş. tarafından Pasha Yatırım Bankası aracılığı ve OMG Capital danışmanlığı ile gerçekleştirilen ihraç ile tarım sektöründe önemli bir adım atılarak, ekmeklik buğday fiyat endeksi üzerine ilk finansal ürün piyasaya sunulmuştur.

Borsamız, tarım piyasasında sağlıklı ve gerçekçi fiyat oluşumunu sağlayan etkin bir işlem platformu yaratma misyonunu yerine getirmeye devam ederek tarım ekosisteminin şekillenmesinde önemli bir fonksiyon üstlenmektedir. Borsamızda oluşan fiyatlar, çiftçinin finansmana erişimine, tarım sektörünün istikrarlı büyümesine ve sürdürülebilirliğine ve sektörde yaşanan değişime katkı sağlayarak tarım emtiasına dayalı finansal araçların gelişimi için önemli bir zemin oluşturmaktadır.

TÜRİB Ar-Ge Merkezi Tarım Sektörünün Finansallaşması ve Finansmana Erişiminde Kapsayıcı ve Yenilikçi Çözümler Sunuyor

TÜRİB Ar-Ge Merkezi tarafından yürütülmekte olan TÜRİB Teknolojik Dönüşüm Projesi kapsamında tarım piyasasında yerli ve milli borsacılık çözümü olan TÜRİB İşlem Sistemi (TÜRİS) ülkemize kazandırılacaktır. Ürün piyasası aracı kurumlarının (ÜPAK) işlemlere aracılık edeceği bu sisteme geçişin 2024 yılının ilk yarısında tamamlanması planlanmaktadır. Buna ilişkin gerekli mevzuat altyapısı 2023 yılı sonunda yayımlanmış olup, 2024 yılında alt düzenlemeler tamamlanacaktır. Devreye alınacak işlem platformu üzerinden vadeli işlem sözleşmelerini işleme açmak için çalışmalar 2024 yılı içerisinde ivme kazanacak olup, 2025 yılında vadeli işlem piyasasının devreye alınması hedeflenmektedir.

TÜRİB ELÜS Piyasası’nda gerçekleşen işlemlerin güven, serbest rekabet ve istikrar içinde gerçekleşmesinin güvence altına alınması amacıyla; makul bir ekonomik veya finansal gerekçeyle açıklanamayan, piyasanın güven, açıklık ve istikrar içinde çalışmasını bozacak nitelikteki eylemleri tespit için Borsamızca çeşitli piyasa izleme ve gözetim faaliyetleri yürütülmektedir. Piyasa izleme ve gözetim faaliyetlerinin yapay zekâ destekli bir sisteme geçirilmesi amacıyla, TÜBİTAK 1005 Ulusal Yeni Fikirler ve Ürünler Araştırma Destek Programı kapsamında destek alan bir Ar-Ge projesi yürütülmekte olup, 2024 yılında tamamlanması planlanmaktadır.

İSTATİSTİKİ BİLGİLER

Grafik 1. ELÜS Piyasası 2023 Yılı Özet İstatistikleri

Kaynak: TÜRİB

Grafik 2. Dönem Sonu İtibarıyla ELÜS Bakiyeli Hesabı Olan Yatırımcı Sayısı

Kaynak: TÜRİB

Grafik 3. Lisanslı Depo Kapasitesi (29.12.2023, Bin Ton)

Kaynak: TMO, T.C. Ticaret Bakanlığı

Grafik 4. TÜRİB’e Kayıtlı Yatırımcı Sayısı

Kaynak: TÜRİB

Grafik 5. Ürün Bazında ELÜS Piyasası İşlem Hacmi

Kaynak: TÜRİB

Tablo 1. 2023 Yılı Ürün Bazında ELÜS Piyasası İşlem Bilgileri (29.12.2023)

Kaynak: TÜRİB

Tablo 2. ELÜS Piyasası İşlem Hacminin 2019-2023 Dönemindeki Gelişimi (TL) (29.12.2023)

Kaynak: TÜRİB

(*) TÜRİB ELÜS Piyasası 26.07.2019 tarihinde faaliyete geçmiştir. 26.07.2019’a kadar olan rakamlarda İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş.’den (Takasbank) alınan takas verileri kullanılmıştır.

Tablo 3. 2023 Yılı ELÜS Piyasası BUĞDAY ELÜS İşlem Bilgileri (29.12.2023)

Kaynak: TÜRİB

Tablo 4. 2023 Yılı ELÜS Piyasası MISIR ELÜS İşlem Bilgileri (29.12.2023)

Kaynak: TÜRİB

Tablo 5. 2023 Yılı ELÜS Piyasası ARPA ELÜS İşlem Bilgileri (29.12.2023)

Kaynak: TÜRİB

Tablo 6. TÜRİB Tarımsal Ürün Endeksleri

(*) 29.12.2023 tarihi itibarıyla 30.12.2022 tarihine göre kaydettiği fiyat değişim oranları)

TÜRİB ELÜS Piyasası 2023 Yılı Değerlendirme Bültenini PDF formatında indirme için tıklayınız.

ELÜS İşlem ve Takas Süreçleri için tıklayınız

ELÜS ISIN kodlarına ulaşmak için tıklayınız.

TÜRİB ELÜS Piyasası Ücret Tarifesine ulaşmak için tıklayınız.

TÜRİB ELÜS Piyasası Ücretleri ve Fon Payı Hesaplaması için tıklayınız

TÜRİB Hakkında

2018 yılının Haziran ayında kurulan TÜRİB; lisanslı depo işletmecilerince oluşturulan elektronik ürün senetleri ile elektronik ürün senetlerine dayalı vadeli işlem sözleşmelerinin ticaretinin yürütülmesini sağlamak üzere borsacılık faaliyetinde bulunmaktadır. TÜRİB, tarladan sofraya gıda tedarik zincirinin dijitalleşmesi, ELÜS’ün yaygınlaştırılması, sözleşmeli tarımın gelişmesi, lisanslı depoculuk gibi alanlarda Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, T.C. Ticaret Bakanlığı, T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı ve diğer paydaşlar ile iş birliğini sürdürmektedir.