Sıkça Sorulan Sorular

1) Elektronik Ürün Senedi (ELÜS) nedir?

Elektronik Ürün Senedi (ELÜS) lisanslı depolarda bulunan ürünleri temsilen çıkarılan elektronik belgedir.

ELÜS, Lisanslı Depo İşletmesince Elektronik Kayıt Kurallarına uygun olarak Elektronik Kayıt Kuruluşu tarafından kurulan ve işletilen veri tabanı ve/veya platform üzerinde oluşturulan elektronik kaydı ifade eder.Merkezi Kayıt Sistemine ihraç edilmiş olan Elektronik Ürün Senedi aksi mevzuatta belirtilmedikçe, ürünü aynı miktar, cins, sınıf ve kalitede temsil eder. Elektronik Ürün Senedi ile temsil edilen ürünler Lisanslı Depoculuk sistemi güvencesindedir.

2) ELÜS Piyasasında işlem gören ürünler nelerdir?

ELÜS Piyasasında Arpa, Buğday, Çavdar, Çeltik, Fındık, Mercimek, Mısır, Nohut, Pamuk, Soya Fasülyesi ve Zeytin’e dayalı olarak çıkarılan ELÜS’ler işlem görmektedir.

3) Ürün Kodları (ISIN kod) hakkında bilgi verebilir misiniz?

ISIN kodları, ulusal ve uluslararası sermaye piyasası işlemlerine söz konusu menkul kıymet işlemlerinin tam otomasyon ortamında gerçekleştirilmesi için menkul kıymetlere uluslararası standartlara uygun olarak, Türkiye'yi temsilen ilk iki harfi "TR" olmak kaydı ile toplam 12 haneden oluşacak şekilde tanımlanan yegane uluslararası menkul kıymet tanımlama kodudur.

4) ELÜS Piyasasında işlem yapmaya nasıl başlayabilirim?(Tıklayınız)

ELÜS’lerin alım-satım işlemleri, TÜRİB İşlem Platformu üzerinden yatırımcılar tarafından aracı olmaksızın doğrudan emir girme yoluyla gerçekleştirilecektir. TÜRİB’de ELÜS alım satımı gerçekleştirmek isteyen tüm yatırımcıların işlem yapmaya başlamadan önce TÜRİB acentesi sıfatıyla faaliyet gösteren Ticaret Borsalarından birine başvurarak gerekli tüm bilgi ve belgelerle kayıt altına alınması ve Takas Merkezi Üyeleri’nden birinde yatırım hesabı açması zorunludur.

5) ELÜS Piyasasında Takas işlemleri nasıl olacaktır?

Yatırımcıların ELÜS Piyasasında yapmış oldukları işlemlerin takası İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. tarafından gerçekleştirilecek olup, yatırımcıların satın alacakları ELÜS’lere ilişkin bedeli hesaplarına alım emrini sisteme girmeden önce yatırması esastır. Aynı şekilde, yatırımcıların satacakları ELÜS’leri satış emrini sisteme iletmeden önce hesaplarında hazır bulundurmaları esastır.

6) TÜRİB İşlem Platformunda ne zamanlar işlem yapabilirim?

TÜRİB’de ELÜS’ler üzerinde resmi tatil günleri haricinde hafta içi tam çalışma günlerinde 10:00-12:00 ve yarım çalışma günlerinde ise 10:00 - 11:00 saatleri arasında işlem yapmak mümkündür.

7) MKK sicil numaramı nasıl öğrenebilirim?

MKK sicil numaranızı ilgili yatırım hesabınızı açtığınız kurumdan (aracı kurum/banka) ya da e-devlet şifreniz ile Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş.’nin www.mkk.com.tr web sitesinden, e-ÜRÜN bölümünden (giriş için tıklayınız), “Benim Sayfam/Üyelik/Profil Bilgileri” kısmından öğrenmeniz mümkündür.

8) Birden fazla takas üyesi aracı kurum/bankada yatırım hesabım olması halinde TÜRİB acentelerine kayıt sürecinde ne yapmam gerekir?

Birden fazla aracı kurum/banka’da yatırım hesabınız olması durumunda, TÜRİB acenteleri tarafından tarafınıza doldurtulan formda her bir aracı kurum/bankada yer alan ve ELÜS işlemlerinde kullanmak istediğiniz hesaplarınızın hepsinin beyan edilmesi gerekmektedir. Kayıt sırasında beyan edilmeyen aracı kurum/banka hesaplarınızdan TÜRİB’de işlem yapamayacağınızı önemle hatırlatırız.

9) Gerçek kişi olarak, TÜRİB’de işlem gerçekleştirmek için nasıl vekil atayabilirim?

TÜRİB’de işlem yapmanız için noterden “Türkiye Ürün İhtisas Borsası A.Ş.’de alım-satım işlemi yapabilir” ibaresinin yer aldığı vekaletname düzenlenmesi gerekmektedir.

10) Tüzel kişi olarak, TÜRİB’de işlem gerçekleştirmek için nasıl temsilci atayabilirim?

Tüzel kişi olarak TÜRİB’de işlem gerçekleştirebilmeniz için;
1. Şirketiniz anonim şirket ise; yönetim kurulu kararı,
2. Şirketiniz limited şirket ise; müdürler kurulu kararı,
3. Şirketiniz şahıs şirketi ise, şahsın kendi imzası,
gerekmekte olup, söz konusu karara yetkili kişilerce alındığını gösterir imza sirküleri eklenmelidir.

11) Çiftçiler TÜRİB sistemine kayıt olabilecekler midir?

Çiftçiler de dahil tüm yatırımcıların TÜRİB sistemine kaydı TÜRİB acentesi sıfatıyla hizmet veren ticaret borsaları tarafından yapılmaktadır.

12) TÜRİB sistemine kayıt olmak isteyen yatırımcıların daha öncesinde lisanslı depolara ürün bırakmış olması zorunluluğu var mıdır?

TÜRİB sistemine kayıt olmak isteyen yatırımcıların lisanslı depolara ürün bırakmış olması zorunluğu bulunmamaktadır.

13) Acentelerde yetkili kullanıcı olarak tanımlanan kişilerin aynı zamanda yatırımcı olarak ELÜS işlemi gerçekleştirmeleri mümkün müdür?

Acentelerde yetkili kullanıcı olarak tanımlanan kişiler de yatırımcı olarak değerlendirilmekte olup, diğer yatırımcılar gibi acentelere kayıt olduktan sonra kendilerine gönderilen kullanıcı adı ve şifre ile TÜRİB sistemine girmeleri mümkündür.

14) ELÜS alım satımı gerçekleştirmeyen lisanslı depoların acentelere kayıt olma zorunluluğu var mıdır? Lisanslı depoların ELÜS oluşturmaları için TÜRİB ile sözleşme imzalamaları gerekmekte midir?

ELÜS alım satımı gerçekleştirmeyen lisanslı depoların TÜRİB acentelerine yatırımcı olarak kayıt olma zorunluluğu bulunmamaktadır. Lisanslı depoların ELÜS oluşturmaları için TÜRİB ile sözleşme imzalamaları gerekmektedir.

15) Acenteye kayıt olduğum gün ELÜS alım satımı gerçekleştirebilir miyim?

Yatırımcılar TÜRİB acentesi sıfatıyla hizmet veren ticaret borsalarına kayıt olduktan sonra TÜRİB sistemine kaydettirdikleri cep telefonlarına kullanıcı adı ve şifre gelir. Yatırımcılar, TÜRİB internet sitesinde yer alan TÜRİB İşlem Platformuna kullanıcı adı ve şifre ile giriş yaparak ELÜS alım satım işlemi gerçekleştirmeye başlayabilirler.

16) Acentelerin yatırımcı kayıtlarından kayıt ücreti almaları mümkün müdür?

TÜRİB yatırımcı kayıtları için ücret talep etmemektedir ve TÜRİB acentelerinin yapmış oldukları yatırımcı kayıtlarından ücret alma yetkisi bulunmamaktadır.

17) Lisanslı depolarda ürünü bulunmayan yatırımcılara da MKK sicil numarası tanımlanacak mıdır?

Yatırımcılar, herhangi bir aracı kurum/bankada yatırım hesabı açtıklarında, kendilerine MKK sicil numarası tanımlanır. Söz konusu durum lisanslı depoda ürünü bulunan ve bulunmayan yatırımcılar açısından farklılık göstermemektedir.

18) TÜRİB Sistemine kaydedilmiş olan MKK sicil numaraları nasıl güncellenir?

Acente, yatırımcı doğru MKK sicil numarasını vermesine rağmen kayıt sırasında MKK sicil numarasını hatalı girdiyse kaydı düzeltebilir, sonrasında çağrı merkezi onayı ile yatırımcı sisteme kayıt olur. Eğer, yatırımcı yanlışlıkla farklı bir MKK sicil numarası verdiyse, yatırımcı doğru MKK sicil numarasını gösteren belge ile acenteye başvurur ve kayıt güncellenir.

19) ELÜS alım satım belgesini nasıl temin edebilirim ?

Elektronik Kayıt Kuruluşu (Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş.) tarafından ELÜS alım satım belgesi oluşturulur ve bu belge alıcı ve satıcı taraflara elektronik ortamda gönderilir. ELÜS alım satım belgesinin herhangi bir nedenle yatırımcıya iletilemediği durumlarda ilgili belge, yatırımcının başvurusu üzerine bir sonraki gün verilmek üzere takas üyesi aracı kurum/banka tarafından Merkezi Kayıt Sistemi üzerinden temin edilir. 03/06/2015 tarihli Resmi Gazete'de yayınlanan 452 Sıra No’lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğ kapsamında 5300 sayılı Kanun kapsamında lisanslı depo işletmelerinde depolanan tarım ürünlerinin bu ürünleri temsil eden ELÜS vasıtasıyla alım satımında her bir el değiştirme aşamasında EKK tarafından ELÜS alım satım belgesi düzenleneceğinden ELÜS alım satımına taraf olanlar bu işlem için ayrıca fatura veya diğer herhangi bir belge düzenlemeyecek, alım satım işlemi EKK tarafından kendisine iletilen bilgilere göre düzenlenen ELÜS alım satım belgesi ile tevsik edilecektir. ELÜS alım satımına taraf olanların, EKK tarafından kendilerine iletilen ELÜS alım satım belgesinin kağıt çıktılarını vergi kanunlarının öngörmüş olduğu süreler dâhilinde muhafaza ve istenildiğinde ibraz etmekle yükümlü olduklarını hatırlatmak isteriz. (Söz konusu Tebliğin tam metnine https://www.gib.gov.tr/node/87627 adresinden ulaşabilirsiniz.)

20) ELÜS işlemi gerçekleştirmek üzere müşterek (ortak) yatırım hesabı açabilir miyim?

ELÜS Piyasasında işlem gerçekleştirmek üzere tekil hesap açılması esas olmakla birlikte, açılan tekil hesabın asıl hesap sahibinin vefatı durumunda müşterek hesaba dönüştürülmesi mümkün olabilmektedir.

21)Lisanslı depo işletmelerinin ELÜS alım satımlarına ilişkin vergi kesinti, tescil ücreti vb. oran ve tutarlar nelerdir?

Lisanslı depo işletmelerinin çıkardığı ELÜSler üzerinden gerçekleştirilen işlemlerle ilgili olarak; MKK’dan www.mkk.com.tr alınan raporlardan konu ile ilgili bilgilere ulaşılabilmektedir. MKK üzerinden günlük rapor talebinizi iletmeniz için, MV10 MEVITAS TALEP GİRİŞ ekranı üzerinden talep tipi olarak “Periyodik Raporlar” seçilerek, Rapor Kodu bölümünde “GÜNLÜK ELÜS SATIŞ BİLGİLERİ” seçilmeli ve Dizin olarak da DIZIN1 seçilerek ekleme yapılmalıdır. Yapılan giriş işlemi MV11 MEVITAS TALEP GUNCELLEME/ONAY/İPTAL ekranı üzerinden onaylanmalıdır. Bu işlem bir kez olarak yapılacak olup, raporlarınız her gün sabah MV18 Mevitas Dosya İndirme ekranına yüklenmiş olacaktır ve raporlar bu bölümden indirilebilmektedir. Konuya ilişkin raporlama@mkk.com.tr e-posta adresinden detaylı bilgi alınması mümkündür. Lisanslı depo işletmelerinin kendi nam ve hesaplarına yatırımcı olarak TÜRİB’de işlem yapmaları durumunda uygulanan ücret tarifesine buradan ulaşabilirsiniz.

22)TMO emirlerinin TÜRİB Platformu tarafından iptal edilmesi durumunda ne yapılması gerekmektedir?

Mevcut uygulamada, TMO tarafından her iş günü 09.30'a kadar onaylanan emirler, aynı iş günü 09.30'da Platforma aktarılmaktadır. Yatırımcı kaydı olmadığı, doğru hesap tanımlanmadığı veya stok yetersizliği nedeniyle “Platform iptal” olarak görünen TMO emirlerinin yatırımcı kaydına/hesabına ilişkin acente (ticaret borsası) üzerinden gerekli düzeltmeler yapıldıktan sonra tekrar Platforma gönderilmesi gerekmektedir (iptal edilen emirler TMO/Platform tarafından otomatik olarak tekrar gönderilmemektedir). Bu çerçevede, yatırımcıların düzeltilmiş bilgiler ile TMO emirlerini tekrar göndermeleri, TMO Şubelerinin ise düzeltilmiş emirleri tekrar TÜRİB Platformuna yönlendirmeleri gerekmektedir. Yukarıda ilk paragrafta belirtilen saatlerde bir değişiklik olduğu takdirde web sitemizde yer alan Elektronik Ürün Senedi Piyasası Prosedürü'nde gerekli duyurular yapılacaktır.

23)ELÜS alım ya da satım emri verildikten sonra işlemin gerçekleşmesi için tekrar onay verilmesi gerekmekte midir yoksa fiyatlar eşleştiğinde işlem kendiliğinden gerçekleşmekte midir?

Normal seansta (TMO ve anlaşmalı virman dışındaki işlemlerde) girilen emirlerde; daha iyi fiyattan veya aynı fiyattan karşı emirler arasında önce fiyat sonra zaman önceliği olandan eşleşme gerçekleşmektedir. Buna ilaveten yapılması gereken herhangi bir husus bulunmamaktadır. TMO’nun satış emri ve satıcı tarafından alıcı bilgileri ile girilen anlaşmalı özel emirlerde alıcı tarafından onay verildikten sonra işlem gerçekleşmektedir.

24)ELÜS alım satım emri verilirken hesap bakiyesi yeterli olduğu halde, bakiye yetersiz uyarısı alındığında ne yapılması gerekmektedir?

ELÜS işlemlerinde TÜRİB tarafından alıcıdan kesilen herhangi bir ücret bulunmamaktadır. Yatırımcı işleminin gerçekleştiği hesabın bulunduğu takas üyesi (aracı kurum/banka) tarafında ise Takasbank Şartlı Virman Ücreti+BSMV ile takas üyesi komisyonu alınmaktadır. Takas üyesi tarafından uygulanan ücret detaylarının takas üyesi kuruluş ile iletişime geçmek suretiyle detaylı bir şekilde öğrenilmesi mümkün olup, söz konusu bilgi dikkate alınarak ilgili hesapta yeterli bakiye bulundurulması durumunda alış emri verildiğinde herhangi bir sorun ile karşılaşılmayacaktır. Özel emirlerde alıcı tarafın bakiyesinin yetersiz olması durumunda ise girilen satış emirleriyle ilgili işlemler iptal olarak gözükecektir.

25)TMO satışları nasıl yapılmaktadır ve satış karşılığı nakit hesaba ne zaman yatırılmaktadır?

TMO web sitesinde anlaşmalı olunan Lisanslı Depo İşletmesi (LİDAŞ) Listesi'nde yer alan LİDAŞ’larda TMO’ya satış yapılması mümkündür. TÜRİB Platformunda TMO’ya satış yapılabilmesi için TÜRİB’de ELÜS’ün ihraç edildiği hesabın kaydının bulunması gerekmektedir. Satış talimatının doğru hesaptan verilmesi ve 09.30’a kadar da TMO’nun onaylaması durumunda işlem emrin verildiği gün gerçekleşir ve akşam 17.00’a kadar ödeme yapılır. Saat 09.30’dan sonraki verilen emirler ertesi gün Platformda işlenir ve aynı gün saat 17.00’a kadar ödenir.

26) Ürünlerini sigortalatmak isteyen yatırımcıların anlık bültende işlem görmeyen ürünleri varsa güncel fiyat bilgisi nereden öğrenilebilir?

Borsamız web sitesinde Günlük Bülten tarihsel olarak verilmektedir. Söz konusu ürünün işlem görmediği günlerde eski tarihli bültenlerden fiyat bilgisi edinilmesi mümkündür. Diğer yandan, ürünün sigortalanacağı tarihte ürün TÜRİB’de işlem görmemiş ise (veya TÜRİB açılış tarihi olan 26.07.2019’dan itibaren söz konusu üründe herhangi bir işlem gerçekleşmemiş ise) belirlenecek fiyat işlemi yapan tarafın inisiyatifindedir.

27) Vefat eden müşterilerin mirasçılarının TÜRİB’de işlem yapabilmesi için yapacağı işlemler nelerdir?

Elektronik kayıt kuruluşu olan Merkezi Kayıt Kuruluşu’na (MKK) MKK tarafından istenen belgelerle başvurulması ile MKK nezdinde ilgili mirasçılara virman işlemi gerçekleştirilebilecektir. Konuya ilişkin olarak MKK’nın ihroperasyon@mkk.com.tr e-posta adresinden bilgi edinilmesi mümkündür.

28) TÜRİB faaliyete geçmeden önce çiftçilere verilen Devlet desteği TÜRİB faaliyete geçtikten sonra da devam edecek midir?

ELÜS ile ilgili olarak, çiftçilere verilen Devlet desteğinde TÜRİB faaliyete geçtikten sonra bir değişiklik olmamış olup başlıca destekler aşağıda verilmektir. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı’ndan detaylı bilgi edinilebilmesi mümkündür.

• Depo Kira Desteği
• Kredi Faiz Desteği
• Nakliye Desteği
• Analiz Desteği
• Vergi İstisnaları

29) ELÜS alım-satım kazancı gelir ve kurumlar vergisine tabi midir?

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na 5904 sayılı Kanunla eklenen geçici 76. maddeyle tarım ürünleri lisanslı depoculuk sisteminin teşvik edilmesi amacıyla, 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu kapsamında düzenlenen ürün senetlerinin alım-satımından elde edilen kazançları 31.12.2023* tarihine kadar gelir ve kurumlar vergisinden istisna edilmiş olduğundan borsada Elektronik Ürün Senedi (ELÜS)’ün alım satımından elde edilen kazançlar bu tarihe kadar gelir ve kurumlar vergisinden istisnadır. (*) 18.01.2018 tarihli ve 30659 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Vergi Kanunları ile Bazı Kanun ve ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” başlıklı Kanunun 5.Maddesiyle “93 sayılı Kanunun geçici 76 ncı maddesinin birinci fıkrasında yer alan “31/12/2018” ibaresi “31/12/2023” şeklinde değiştirilmiştir”.